Elizabeth Holmes Kimdir?

Elizabeth Holmes, parmak ucundan alınan birkaç damla kanla çok sayıda laboratuvar testi yapmayı vadeden ABD’li sağlık teknolojisi şirketi Theranos’un kurucusu ve eski genel müdürüdür. Henüz 19 yaşındayken kurduğu şirketin değeri bir dönem 9 milyar dolara ulaştı. Holmes, Theranos’un geliştirdiği cihazların kapasitesi ve şirketin mali durumu hakkında yatırımcıları yanıltmaktan 2022 yılında mahkûm edildi.

Çocukluğu ve Eğitimi

Tam adı Elizabeth Anne Holmes olan girişimci, 3 Şubat 1984 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin başkenti Washington DC’de doğdu. Annesi Noel Anne Daoust, ABD Kongresinde bir komisyonda çalıştı. Babası Christian Holmes, enerji şirketi Enron’da yöneticilik yaptı. Çocukluğunun büyük bölümünü Teksas eyaletinin Houston kentinde geçiren Holmes, burada St. John’s School’da okudu ve genç yaşta Mandarin Çincesi öğrendi.

2002 yılında Stanford Üniversitesi'nde kimya mühendisliği öğrenimine başladı. İlk yılının yazında Singapur Genom Enstitüsünde çalıştı. Stanford’a döndüğünde, deriye yapıştırılan ve hastanın kan değerlerini izleyerek ilaç dozunu ayarlayacak bir bant tasarımı üzerinde durdu. Fikrini kimya mühendisliği profesörü Channing Robertson ile paylaştı. 2003 yılında şirketini kurdu, ikinci sınıftayken öğrenimini bırakarak bütün zamanını şirkete ayırdı.

Theranos’un Kuruluşu ve Kan Testleri

Holmes, Theranos’ta küçük bir kan örneğiyle çalışabilecek bir analiz cihazı geliştirmeye yöneldi. Şirketin Edison adını verdiği cihaz için öne sürdüğü vaat, hastanın kol damarından birkaç tüp kan alınmasını gerektiren tahlilleri parmak ucundan alınan örnekle yapabilmekti. 2009 yılında şirkete katılan Ramesh Balwani, daha sonra Theranos’un başkanlığını ve operasyon yönetimini üstlendi.

2013 yılında Theranos, Walgreens eczane zinciriyle yaptığı anlaşma kapsamında Kaliforniya’nın Palo Alto kentinde ve Arizona’daki bazı şubelerde kan örneği almaya başladı. Müşteriler test için eczaneye gidebiliyordu. Ancak eczanelerde sunulan testlerin yalnızca küçük bir bölümünü Theranos’un kendi cihazları yapabiliyordu. Şirket, analizlerin çoğunda başka üreticilerin laboratuvar cihazlarını kullanıyordu.

Ekim 2015’te The Wall Street Journal muhabiri John Carreyrou, eski çalışanlarla yaptığı görüşmelere ve şirket belgelerine dayanan haberinde Edison’un kullanımının ne kadar sınırlı olduğunu yazdı. Haberde cihazın verdiği sonuçların güvenilirliği de sorgulandı. Walgreens, Haziran 2016’da Theranos ile ortaklığına son verdi ve Arizona’daki 40 test merkezini kapattı. Carreyrou, araştırmasını 2018 yılında yayımlanan Bad Blood: Secrets and Lies in a Silicon Valley Startup adlı kitabında anlattı.

Yatırımcı Davası ve Mahkûmiyeti

Mart 2018’de ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), Theranos’un yatırımcılardan 700 milyon doları aşan kaynak toplarken kan analiz cihazının kapasitesi, şirketin gelirleri ve ABD ordusuyla yürüttüğü çalışmalar hakkında yanıltıcı bilgiler verdiğini ileri sürerek dava açtı. Holmes, SEC ile yaptığı uzlaşmada 500 bin dolar para cezası ödemeyi, Theranos’taki oy kontrolünden vazgeçmeyi ve on yıl boyunca halka açık şirketlerde üst düzey yönetici ya da yönetim kurulu üyesi olarak görev almamayı kabul etti.

Haziran 2018’de federal büyük jüri, Holmes ve Balwani hakkında yatırımcıları ve hastaları dolandırdıkları iddiasıyla hazırlanan ceza iddianamesini kabul etti. İki yönetici ayrı ayrı yargılandı. Theranos ise Eylül 2018’de tasfiye sürecine girdi.

3 Ocak 2022’de jüri, Holmes’u yatırımcıları dolandırmak için anlaşma suçundan ve üç yatırımcıya yönelik elektronik haberleşme yoluyla dolandırıcılıktan suçlu buldu. Hastalara ilişkin jüri önüne gelen dört suçlamadan beraat etti. Jüri, diğer üç yatırımcıya ilişkin suçlamalarda oybirliğine ulaşamadı.

18 Kasım 2022’de federal yargıç Edward Davila, Holmes’a 11 yıl 3 ay hapis cezası verdi. Mayıs 2023’te mahkeme, Holmes ve Balwani’nin yatırımcıların zararını karşılamak üzere toplam 452 milyon 47 bin 268 dolar ödenmesinden birlikte sorumlu olduklarına hükmetti. Holmes aynı ay Teksas’ın Bryan kentindeki federal cezaevine teslim oldu.

ABD Dokuzuncu Bölge Temyiz Mahkemesi, Şubat 2025’te mahkûmiyeti, hapis cezasını ve zararın karşılanmasına ilişkin kararı onadı. 26 Mart 2026’da Yargıç Davila, federal ceza belirleme kurallarında yapılan ve daha önce sabıkası bulunmayan sanıkları kapsayan bir değişiklik uyarınca Holmes’un hapis cezasını bir yıl indirerek 10 yıl 3 aya düşürdü.

Holmes’un yaşamı ve Theranos’u yönettiği yıllar, 2022’de yayımlanan The Dropout adlı mini diziye konu oldu. Dizide Holmes’u Amanda Seyfried canlandırdı.

Her Şey Ortada (2026) Belgeseli

Elizabeth Holmes'un yaşamı ve Theranos şirketiyle ilgili dolandırıcılık davası, 2026 yılında gösterime giren Her Şey Ortada (You Can See Everything) adlı belgesel filme konu oldu. Nathan Fielder ve Lance Oppenheim tarafından yönetilen film, Holmes'un hapis cezasını çekmeye başlamadan önceki son günlerini ve belgesel ekibiyle kurduğu ilişkiyi anlatıyor.

Holmes, 2023 yılında cezaevine teslim olmasına 34 gün kala, yönetmenlerin kendisini ve günlük yaşamını görüntülemesine izin verdi. Başlangıçta onun yaşamını kendi bakış açısından anlatmayı amaçlayan çekimler, üç yıla yayılan bir belgesel projesine dönüştü. Filmde Holmes'un yanı sıra hayat arkadaşı Billy Evans, yönetmen Nathan Fielder ve oyuncu Amanda Seyfried de yer aldı.

A24 tarafından dağıtılan belgesel, 16 Ekim 2026 tarihinde ABD'de, 30 Ekim 2026 tarihinde ise Türkiye'de sinemalarda gösterime girdi. Yaklaşık 174 dakika süren yapım, Holmes'un kendisini kamuoyuna anlatma çabasını ve belgesel ekibinin onun açıklamalarını sorgulama sürecini ele alıyor.

Kaynak:Biyografiler.com